{"id":39039,"date":"2026-08-26T16:53:07","date_gmt":"2026-08-26T14:53:07","guid":{"rendered":"https:\/\/fondation-farm.org\/?p=39039"},"modified":"2026-08-26T16:54:07","modified_gmt":"2026-08-26T14:54:07","slug":"lafrique-de-lest-face-aux-mutations-du-commerce-mondial","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/lafrique-de-lest-face-aux-mutations-du-commerce-mondial\/","title":{"rendered":"L\u2019Afrique de l\u2019Est face aux mutations du commerce mondial : des exportations agricoles port\u00e9es par les cultures de rente"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39152\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/image-couverture-commerce-afrique-de-lest-1920x1080-2-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"has-text-align-left has-black-color has-text-color has-link-color wp-elements-314515401cfec851e91ddc075682fb9e\"><strong>L\u2019Afrique de l\u2019Est aborde une d\u00e9cennie charni\u00e8re : alors que ses exportations agricoles progressent de 39 % en dix ans, elles restent domin\u00e9es par des produits bruts issus de cultures de rente, dans un contexte o\u00f9 les r\u00e8gles du commerce mondial se redessinent.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Entre la <a href=\"https:\/\/kenyanwallstreet.com\/trump-signs-agoa-extension-securing-duty-free-access-for-african-exports-until-2026\">r\u00e9activation in extremis du r\u00e9gime pr\u00e9f\u00e9rentiel am\u00e9ricain AGOA<\/a> jusqu\u2019\u00e0 fin 2026, l\u2019<a href=\"https:\/\/fr.africanews.com\/2026\/05\/01\/avec-zero-droit-de-douane-la-chine-ouvre-ses-portes-a-lafrique\/\">ouverture compl\u00e8te du march\u00e9 chinois<\/a> et l\u2019entr\u00e9e en application prochaine du <a href=\"https:\/\/www.deforestationimportee.ecologie.gouv.fr\/reglement-europeen-contre-la-deforestation-et-la-degradation-des-forets\/article\/reglement-europeen-contre-la-deforestation-et-la-degradation-des-forets\">r\u00e8glement europ\u00e9en sur la d\u00e9forestation<\/a>, la r\u00e9gion doit composer avec des opportunit\u00e9s in\u00e9dites et des contraintes nouvelles. L\u2019analyse montre comment ces mutations reconfigurent les d\u00e9bouch\u00e9s, les fili\u00e8res et les marges de man\u0153uvre d\u2019un ensemble de pays dont la mont\u00e9e en gamme demeure largement inachev\u00e9e.<\/p>\n\n\n\n<p>Cette analyse s\u2019inscrit dans une s\u00e9rie consacr\u00e9e au commerce agricole africain. Apr\u00e8s un premier panorama \u00e0 l\u2019\u00e9chelle du continent, puis un focus sur l\u2019Afrique du Nord en 2025, la Fondation FARM poursuit ce travail sur l\u2019Afrique de l\u2019Est et ses \u00e9changes avec le reste du monde.\u00a0\u00bb<\/p>\n\n\n\n<p>Le p\u00e9rim\u00e8tre retenu couvre 19 pays : Burundi, Comores, Djibouti, \u00c9rythr\u00e9e, \u00c9thiopie, Kenya, Madagascar, Malawi, Maurice, Mozambique, Ouganda, Rwanda, Seychelles, Somalie, Soudan, Soudan du Sud, Tanzanie, Zambie et Zimbabwe. Comme pour l\u2019Afrique du Nord, les donn\u00e9es mobilis\u00e9es sont issues de la base BACI du CEPII (2025) et portent sur les exportations agricoles vers le reste du monde, hors \u00e9changes intra-africains, en comparant cette fois les ann\u00e9es 2014 et 2024.<\/p>\n\n\n\n<div data-wp-context=\"{ &quot;autoclose&quot;: false, &quot;accordionItems&quot;: [] }\" data-wp-interactive=\"core\/accordion\" role=\"group\" class=\"wp-block-accordion is-layout-flow wp-block-accordion-is-layout-flow\">\n<div data-wp-class--is-open=\"state.isOpen\" data-wp-context=\"{ &quot;id&quot;: &quot;accordion-item-1&quot;, &quot;openByDefault&quot;: false }\" data-wp-init=\"callbacks.initAccordionItems\" data-wp-on-window--hashchange=\"callbacks.hashChange\" class=\"wp-block-accordion-item is-layout-flow wp-block-accordion-item-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"wp-block-accordion-heading\"><button aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"accordion-item-1-panel\" data-wp-bind--aria-expanded=\"state.isOpen\" data-wp-on--click=\"actions.toggle\" data-wp-on--keydown=\"actions.handleKeyDown\" id=\"accordion-item-1\" type=\"button\" class=\"wp-block-accordion-heading__toggle\"><span class=\"wp-block-accordion-heading__toggle-title\"><a>Des exportations en hausse de 39 % en une d\u00e9cennie, dont trois quarts sont destin\u00e9es \u00e0 l\u2019alimentation<\/a><\/span><span class=\"wp-block-accordion-heading__toggle-icon\" aria-hidden=\"true\">+<\/span><\/button><\/h3>\n\n\n\n<div inert aria-labelledby=\"accordion-item-1\" data-wp-bind--inert=\"!state.isOpen\" id=\"accordion-item-1-panel\" role=\"region\" class=\"wp-block-accordion-panel is-layout-flow wp-block-accordion-panel-is-layout-flow\">\n<p>Entre 2014 et 2024, <strong>les exportations agricoles des pays d\u2019Afrique de l\u2019Est vers le reste du monde (hors Afrique) <\/strong>sont pass\u00e9es de <strong>13,4 \u00e0 pr\u00e8s de 18,7 milliards USD, soit une progression de 39 %.<\/strong> Cette croissance est toutefois nettement plus lente que celle observ\u00e9e en Afrique du Nord (+139 % entre 2012 et 2023) et masque des trajectoires nationales tr\u00e8s contrast\u00e9es. Quand l\u2019Ouganda multiplie ses exportations par 2,4 et que Djibouti les triple presque, le Malawi, la Somalie, Maurice, les Comores et les Seychelles voient les leurs reculer.<\/p>\n\n\n\n<p>La structure des exportations selon leur caract\u00e8re alimentaire distingue \u00e9galement l\u2019Afrique de l\u2019Est de sa voisine du nord. <strong>Alors que plus de 85 % des exportations agricoles nord-africaines sont des denr\u00e9es comestibles, la part alimentaire est-africaine ne d\u00e9passe pas 73 % en 2024, contre 68 % dix ans plus t\u00f4t. <\/strong>Cet \u00e9cart tient \u00e0 un groupe de pays sp\u00e9cialis\u00e9s dans le tabac, produit non alimentaire. Trois d&rsquo;entre eux se distinguent particuli\u00e8rement, le <strong>Zimbabwe avec 89 % <\/strong>d&rsquo;exportations non alimentaires en 2024<strong>, la Zambie avec 82 % et le Malawi avec 71 %<\/strong>. \u00c0 l&rsquo;inverse, la quasi-totalit\u00e9 des exportations de la Somalie, de Djibouti, du Burundi ou de l&rsquo;Ouganda est de nature alimentaire.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Graphique 1<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39047\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Le d\u00e9ficit de transformation constitue l\u2019un des principaux points faibles des exportations est\u2011africaines.<\/strong> L\u00e0 o\u00f9 la Tunisie exporte pr\u00e8s des trois quarts de produits transform\u00e9s et l\u2019\u00c9gypte pr\u00e8s de la moiti\u00e9, rien de tel en Afrique de l\u2019Est qui reste cantonn\u00e9e aux produits bruts. <strong>En 2024, 14 des 19 pays de la r\u00e9gion affichent une part de produits transform\u00e9s inf\u00e9rieure ou \u00e9gale \u00e0 10 %.<\/strong> \u00a0Les grands exportateurs (Kenya, Tanzanie, \u00c9thiopie, Ouganda, Soudan et Zimbabwe) sont tous concern\u00e9s. Cette faible mont\u00e9e en gamme s\u2019accompagne d\u2019un recul de la part des produits transform\u00e9s export\u00e9s sur la d\u00e9cennie. M\u00eame Maurice, longtemps port\u00e9e par le sucre conditionn\u00e9, voit sa proportion chuter de 85 % \u00e0 59 %.<\/p>\n\n\n\n<p>Seuls quelques petits exportateurs \u00e9chappent \u00e0 cette tendance\u00a0: les Seychelles (88 % de produits transform\u00e9s en 2024, gr\u00e2ce aux coproduits de la fili\u00e8re poisson), Madagascar (20 %, tir\u00e9e par les huiles essentielles et les pr\u00e9parations) et les Comores (23 %).<\/p>\n\n\n\n<p>Cette stagnation refl\u00e8te une r\u00e9alit\u00e9 structurelle. La valeur ajout\u00e9e des grandes fili\u00e8res r\u00e9gionales (torr\u00e9faction du caf\u00e9, d\u00e9corticage de la noix de cajou, premi\u00e8re transformation du tabac) continue pour l\u2019essentiel d\u2019\u00eatre capt\u00e9e hors du continent, privant les \u00e9conomies est-africaines d\u2019un levier essentiel de diversification et de r\u00e9silience.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Graphique 2<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39049\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph2-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div data-wp-context=\"{ &quot;autoclose&quot;: false, &quot;accordionItems&quot;: [] }\" data-wp-interactive=\"core\/accordion\" role=\"group\" class=\"wp-block-accordion is-layout-flow wp-block-accordion-is-layout-flow\">\n<div data-wp-class--is-open=\"state.isOpen\" data-wp-context=\"{ &quot;id&quot;: &quot;accordion-item-2&quot;, &quot;openByDefault&quot;: false }\" data-wp-init=\"callbacks.initAccordionItems\" data-wp-on-window--hashchange=\"callbacks.hashChange\" class=\"wp-block-accordion-item is-layout-flow wp-block-accordion-item-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"wp-block-accordion-heading\"><button aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"accordion-item-2-panel\" data-wp-bind--aria-expanded=\"state.isOpen\" data-wp-on--click=\"actions.toggle\" data-wp-on--keydown=\"actions.handleKeyDown\" id=\"accordion-item-2\" type=\"button\" class=\"wp-block-accordion-heading__toggle\"><span class=\"wp-block-accordion-heading__toggle-title\"><a>Caf\u00e9, th\u00e9 et \u00e9pices: les fili\u00e8res de rente au c\u0153ur des exportations est-africaines<\/a><\/span><span class=\"wp-block-accordion-heading__toggle-icon\" aria-hidden=\"true\">+<\/span><\/button><\/h3>\n\n\n\n<div inert aria-labelledby=\"accordion-item-2\" data-wp-bind--inert=\"!state.isOpen\" id=\"accordion-item-2-panel\" role=\"region\" class=\"wp-block-accordion-panel is-layout-flow wp-block-accordion-panel-is-layout-flow\">\n<p>Les exportations agricoles est-africaines vers le reste du monde s\u2019articulent autour de quelques grandes fili\u00e8res de rente, dont les \u00e9volutions entre 2014 et 2024 dessinent une recomposition profonde de l\u2019offre r\u00e9gionale.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Caf\u00e9, th\u00e9, mat\u00e9 et \u00e9pices&nbsp; : + 86 % en dix ans<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Avec <strong>5,3 milliards USD en 2024 contre 2,8 en 2014, <\/strong>&nbsp;&nbsp;les fili\u00e8res caf\u00e9, th\u00e9, mat\u00e9 et \u00e9pices repr\u00e9sentent <strong>29 % des exportations agricoles de la r\u00e9gion<\/strong>, soit une progression de <strong>86 % en dix ans<\/strong>. Trois produits structurent cette dynamique :<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>le caf\u00e9 (<a>63 <\/a><a href=\"#_msocom_1\">[MB1]<\/a>\u00a0%) <\/strong>\u00a0pilier de l\u2019\u00c9thiopie, de l\u2019Ouganda, de la Tanzanie, du Kenya, du Rwanda et du Burundi ;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>le th\u00e9 (25 %)<\/strong> domin\u00e9 par le Kenya et le Rwanda ainsi que le Malawi<\/li>\n\n\n\n<li><strong>les \u00e9pices<\/strong>, au premier rang desquelles <strong>la vanille (6 %) et le girofle (5 %)<\/strong> de Madagascar et des Comores.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>La flamb\u00e9e des cours mondiaux du caf\u00e9 a fortement contribu\u00e9 \u00e0 cette progression en valeur, permettant \u00e0 l\u2019\u00c9thiopie comme \u00e0 l\u2019Ouganda d\u2019enregistrer des <a href=\"https:\/\/www.capmad.com\/fr\/agribusiness-fr\/baisse-mondiale-de-la-production-de-cafe-opportunite-pour-les-producteurs-africains\/\">recettes d\u2019exportation records<\/a>. <a href=\"https:\/\/www.agenceecofin.com\/actualites-agro\/2611-123768-cafe-les-prix-de-reference-de-l-arabica-a-leur-plus-haut-niveau-en-27-ans\">L\u2019arabica a atteint ses plus hauts niveaux depuis pr\u00e8s de trois d\u00e9cennies<\/a> et le robusta des records historiques. Mais cette embellie reste fragile, <a href=\"https:\/\/www.reussir.fr\/lesmarches\/cafe-malgre-un-record-de-production-les-prix-pourraient-rester-eleves-en-2026\">un retour d\u2019exc\u00e9dents mondiaux pourrait rapidement corriger les prix<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c0 cette volatilit\u00e9 s\u2019ajoutent des <strong>contraintes r\u00e9glementaires<\/strong>. L\u2019entr\u00e9e en application du r\u00e8glement europ\u00e9en sur la d\u00e9forestation (EUDR) <a href=\"https:\/\/agrinfo.eu\/book-of-reports\/deforestation-free-commodities-and-products\/translate\/fr\/\">fix\u00e9e \u00e0 fin 2026 pour les grandes et moyennes entreprises<\/a>, imposera aux fili\u00e8res caf\u00e9 et cacao une tra\u00e7abilit\u00e9 g\u00e9olocalis\u00e9e des parcelles pour conserver l\u2019acc\u00e8s au march\u00e9 europ\u00e9en. L\u2019enjeu ne tient pas au niveau de d\u00e9forestation de la r\u00e9gion, modeste au regard des grands bassins tropicaux. Le r\u00e8glement s\u2019applique par produit et non par pays et fait peser la charge de la preuve sur toutes les origines, quelle que soit leur couverture foresti\u00e8re. Les pays exportateurs de caf\u00e9 d&rsquo;Afrique de l&rsquo;Est rel\u00e8vent du reste de la cat\u00e9gorie de risque \u00ab standard \u00bb et non \u00ab faible \u00bb, <a href=\"https:\/\/agrinfo.eu\/book-of-reports\/eu-deforestation-regulation-engagement-with-non-eu-countries\/translate\/fr\/\">le r\u00e8glement d&rsquo;ex\u00e9cution de mai 2025 ne r\u00e9servant le risque faible qu&rsquo;\u00e0 une courte liste de pays dont aucun de la r\u00e9gion ne fait partie<\/a>, ce qui implique une diligence raisonn\u00e9e compl\u00e8te.<\/p>\n\n\n\n<p>Le <a href=\"https:\/\/www.africanexponent.com\/eudr-2026-how-the-eu-deforestation-regulation-is-reshaping-african-coffee-exports\/\">d\u00e9fi r\u00e9side moins dans la production que dans l\u2019organisation des fili\u00e8res<\/a>. G\u00e9olocaliser des millions de micro\u2011parcelles et tracer des lots agr\u00e9g\u00e9s par des cha\u00eenes de collecte fragment\u00e9es repr\u00e9sente un co\u00fbt \u00e9lev\u00e9, avec un double risque de d\u00e9tournement des volumes non conformes vers des march\u00e9s moins exigeants et de report des acheteurs europ\u00e9ens vers des origines plus facilement tra\u00e7ables.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Tabacs et succ\u00e9dan\u00e9s de tabac (14 % des exportations en 2024) : + 18 %<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Avec <strong>2,6 milliards USD <\/strong>en 2024 (contre 2,17 milliards en 2014), <strong>le tabac constitue le deuxi\u00e8me poste d\u2019exportation agricole de l\u2019Afrique de l\u2019Est.<\/strong> Il structure les exportations de tout l\u2019arc austral de la r\u00e9gion :<strong> Zimbabwe (1,28 milliard USD), Malawi (425 millions), Tanzanie (390 millions), Zambie (231 millions) et Mozambique (206 millions).<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Cette sp\u00e9cialisation expose ces \u00e9conomies \u00e0 une double vuln\u00e9rabilit\u00e9&nbsp;: la baisse tendancielle de la consommation mondiale de tabac \u00e0 la d\u00e9pendance \u00e0 un nombre restreint d\u2019acheteurs, la Chine en t\u00eate. Dans plusieurs pays, le tabac reste pourtant l\u2019un des rares produits agricoles g\u00e9n\u00e9rant des recettes d\u2019exportation significatives, ce qui freine les transitions vers des cultures plus durables ou plus r\u00e9mun\u00e9ratrices.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Encadr\u00e9&nbsp;: &nbsp;Le tabac, moteur oubli\u00e9 de la d\u00e9forestation est-africaine<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Alors que le d\u00e9bat sur la d\u00e9forestation se concentre sur le caf\u00e9 et le cacao, vis\u00e9s par l&rsquo;EUDR, le tabac constitue en r\u00e9alit\u00e9 l\u2019un des principaux moteurs de d\u00e9forestation li\u00e9s \u00e0 l&rsquo;exportation dans la r\u00e9gion. Sa culture implique le d\u00e9frichement de terres fertiles, mais surtout un s\u00e9chage \u00e0 l\u2019air chaud (flue-cured) extr\u00eamement consommateur de bois.<\/p>\n\n\n\n<p>Ce bois est notamment pr\u00e9lev\u00e9 dans les <a href=\"https:\/\/www.fao.org\/family-farming\/detail\/en\/c\/1118407\/\">for\u00eats claires de miombo<\/a>, un \u00e9cosyst\u00e8me de 2,7 millions de km\u00b2 qui s\u2019\u00e9tend du sud de la Tanzanie au Zimbabwe et dont d\u00e9pendent plus de 100 millions de ruraux. Selon <a href=\"https:\/\/atca-africa.org\/fr\/le-tabac-une-menace-pour-notre-environnement\/\">l\u2019Organisation mondiale de la sant\u00e9<\/a>, le bois n\u00e9cessaire au s\u00e9chage du tabac <strong>repr\u00e9senterait 12 % de l\u2019ensemble de la d\u00e9forestation en Afrique australe<\/strong>. Au niveau mondial, la culture du tabac est responsable d\u2019<a href=\"https:\/\/reporterre.net\/Pesticides-dechets-L-industrie-du-tabac-detruit-l-environnement\">environ 5 % de la d\u00e9forestation mondiale<\/a>. <a href=\"https:\/\/www.academia.edu\/51108758\/Tobacco_cultivation_as_a_driver_of_land_use_change_and_degradation_in_the_miombo_woodlands_of_south_west_Tanzania\">Une \u00e9tude conduite dans le sud-ouest de la Tanzanie<\/a> estime que la production de tabac y d\u00e9friche chaque ann\u00e9e plus de 4 000 hectares de miombo intact, dont plus de la moiti\u00e9 imputable au seul processus de s\u00e9chage.<\/p>\n\n\n\n<p>Pourtant, le tabac ne figure pas parmi les sept mati\u00e8res premi\u00e8res couvertes par l\u2019EUDR que sont le b\u00e9tail, le cacao, le caf\u00e9, l&rsquo;huile de palme, le caoutchouc, le soja et le bois. Les fili\u00e8res tabacoles du Zimbabwe, du Malawi, de la Tanzanie ou de la Zambie \u00e9chappent ainsi \u00e0 toute exigence europ\u00e9enne de tra\u00e7abilit\u00e9 foresti\u00e8re. Alors que les petits producteurs de caf\u00e9 des Grands Lacs dont l\u2019empreinte sur la for\u00eat est sans commune mesure doivent g\u00e9olocaliser leurs parcelles.<\/p>\n\n\n\n<p>Cette asym\u00e9trie r\u00e9glementaire, rarement relev\u00e9e interroge la coh\u00e9rence environnementale du dispositif europ\u00e9en vue de l\u2019Afrique de l\u2019Est.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Graines ol\u00e9agineuses et plantes industrielles (11 % des exportations en 2024) : + 19 %<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Avec plus de <strong>2 milliards USD en 2024<\/strong>, cette cat\u00e9gorie repose pour l&rsquo;essentiel sur deux produits : <strong>le s\u00e9same (1,2 milliard) et l&rsquo;arachide (408 millions).<\/strong> L&rsquo;offre r\u00e9gionale de s\u00e9same est relativement \u00e9quilibr\u00e9e&nbsp;: <strong>Soudan<\/strong> (29 %), <strong>Tanzanie<\/strong> (22 %), <strong>Mozambique<\/strong> (22 %) et <strong>\u00c9thiopie<\/strong> (20 %). L&rsquo;arachide pr\u00e9sente en revanche un profil beaucoup plus concentr\u00e9, le Soudan assure plus de 80 % des exp\u00e9ditions r\u00e9gionales. Dans les deux cas, les d\u00e9bouch\u00e9s sont presque exclusivement asiatiques et moyen-orientaux.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>L\u00e9gumes, racines et tubercules (9 % des exportations en 2024) : + 66 %<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Quatri\u00e8me poste r\u00e9gional avec 1,75 milliard USD en 2024, cette cat\u00e9gorie est en r\u00e9alit\u00e9 presque enti\u00e8rement compos\u00e9e de<strong> l\u00e9gumineuses s\u00e8ches<\/strong>. Les l\u00e9gumes \u00e0 cosse secs (notamment <strong>les pois d&rsquo;Angole)<\/strong> dominent largement (987 millions USD), suivis <strong>des pois chiches<\/strong> (156 millions), <strong>des haricots communs<\/strong> (145 millions) et <strong>des haricots mungo<\/strong> (127 millions). La <strong>Tanzanie<\/strong> (436 millions USD) et le <strong>Mozambique<\/strong> (394 millions) concentrent l\u2019essentiel de l\u2019offre, devant le <strong>Kenya<\/strong>, le <strong>Soudan<\/strong> et <strong>l&rsquo;\u00c9thiopie<\/strong>. L&rsquo;essentiel de ces flux converge vers le sous-continent indien, o\u00f9 les l\u00e9gumineuses est-africaines comblent un d\u00e9ficit structurel de production locale.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Fruits comestibles (8 % des exportations en 2024) : quasi-triplement<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>C&rsquo;est la progression la plus spectaculaire de la d\u00e9cennie : <strong>de 656 millions USD en 2014 \u00e0 1,5 milliard USD en 2024. <\/strong>Deux produits en concentrent l&rsquo;essentiel de cette croissance. La <strong>noix de cajou<\/strong> (47 % de la cat\u00e9gorie) provenant principalement de <strong>Tanzanie<\/strong> (82 %) et du <strong>Mozambique<\/strong> (18 %), export\u00e9e pour l&rsquo;essentiel \u00e0 l&rsquo;\u00e9tat brut vers l&rsquo;Inde et le Vi\u00eat Nam pour y \u00eatre d\u00e9cortiqu\u00e9e.<strong> L\u2019avocat<\/strong> (30 %) dont la production est domin\u00e9e par le Kenya, qui assure 73 % des exp\u00e9ditions r\u00e9gionales. Viennent ensuite, loin derri\u00e8re, quelques fili\u00e8res secondaires, dont les agrumes du Zimbabwe.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Fleurs coup\u00e9es, b\u00e9tail, cacao&nbsp;: des fili\u00e8res en croissance<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Les plantes vivantes et produits de la floriculture <\/strong>progressent de 32 % en dix ans pour atteindre 1,4 milliard USD, port\u00e9es par les fili\u00e8res horticoles du Kenya (952 millions USD) et de l\u2019Ethiopie (321 millions) \u00e0 destination de l&rsquo;Europe, via les Pays-Bas.<\/p>\n\n\n\n<p>Les <strong>animaux vivants<\/strong>, en hausse de 23 % \u00e0 1,35 milliard USD, rel\u00e8vent principalement du commerce <strong>d&rsquo;ovins<\/strong> sur pied (1,1 milliard USD), exp\u00e9di\u00e9s du <strong>Soudan<\/strong> (734 millions), de la <strong>Somalie<\/strong> (390 millions) et de <strong>Djibouti<\/strong> (90 millions) vers la p\u00e9ninsule Arabique. S&rsquo;y ajoutent 223 millions USD d&rsquo;autres animaux vivants, pour l&rsquo;essentiel <strong>les primates d&rsquo;\u00e9levage de Maurice<\/strong>, une fili\u00e8re tr\u00e8s sp\u00e9cifique.<\/p>\n\n\n\n<p>Enfin, le <strong>cacao<\/strong>, conna\u00eet une ascension remarquable, encore marginal en 2014 (124 millions USD), il atteint 613 millions USD en 2024, port\u00e9 principalement par <strong>l&rsquo;Ouganda<\/strong> dans un contexte de cours mondiaux exceptionnellement \u00e9lev\u00e9s.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Sucre et coton&nbsp;: deux fili\u00e8res en repli<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u00c0 rebours de ces dynamiques, <strong>les sucres et sucreries<\/strong> s&rsquo;effondrent de 921 \u00e0 225 millions USD (\u2013 76 %). <a href=\"https:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_IP-17-3487_fr.htm\">La fin des r\u00e9gimes sucriers europ\u00e9ens<\/a> a particuli\u00e8rement p\u00e9nalis\u00e9 <strong>Maurice<\/strong>, le <strong>Mozambique<\/strong>, le <strong>Malawi<\/strong> et le <strong>Zimbabwe<\/strong>, <a href=\"http:\/\/www.commodafrica.com\/15-01-2019-triplement-des-exportations-de-sucre-de-lunion-europeenne-vers-lafrique-en-201718\/\">dont les volumes vendus \u00e0 l\u2019UE ont chut\u00e9 de 60 % d\u00e8s la premi\u00e8re campagne suivant la suppression des quotas<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p>Le <strong>coton<\/strong> recule de 393 \u00e0 172 millions USD (\u2013 56 %). Ce repli est concentr\u00e9 au <strong>Zimbabwe<\/strong>, en <strong>Zambie<\/strong>, au <strong>Mozambique<\/strong> et au <strong>Malawi<\/strong>, o\u00f9 les producteurs ont progressivement d\u00e9laiss\u00e9 le coton au profit du tabac, du s\u00e9same ou des l\u00e9gumineuses, dont les d\u00e9bouch\u00e9s et les prix se sont r\u00e9v\u00e9l\u00e9s plus attractifs.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Graphique 3<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39050\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph3-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39051\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph4-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<div data-wp-context=\"{ &quot;autoclose&quot;: false, &quot;accordionItems&quot;: [] }\" data-wp-interactive=\"core\/accordion\" role=\"group\" class=\"wp-block-accordion is-layout-flow wp-block-accordion-is-layout-flow\">\n<div data-wp-class--is-open=\"state.isOpen\" data-wp-context=\"{ &quot;id&quot;: &quot;accordion-item-3&quot;, &quot;openByDefault&quot;: false }\" data-wp-init=\"callbacks.initAccordionItems\" data-wp-on-window--hashchange=\"callbacks.hashChange\" class=\"wp-block-accordion-item is-layout-flow wp-block-accordion-item-is-layout-flow\">\n<h3 class=\"wp-block-accordion-heading\"><button aria-expanded=\"false\" aria-controls=\"accordion-item-3-panel\" data-wp-bind--aria-expanded=\"state.isOpen\" data-wp-on--click=\"actions.toggle\" data-wp-on--keydown=\"actions.handleKeyDown\" id=\"accordion-item-3\" type=\"button\" class=\"wp-block-accordion-heading__toggle\"><span class=\"wp-block-accordion-heading__toggle-title\"><a>Principaux d\u00e9bouch\u00e9s : le tropisme de l\u2019Asie et du Golfe, l\u2019Europe pour les fili\u00e8res \u00e0 haute valeur<\/a><\/span><span class=\"wp-block-accordion-heading__toggle-icon\" aria-hidden=\"true\">+<\/span><\/button><\/h3>\n\n\n\n<div inert aria-labelledby=\"accordion-item-3\" data-wp-bind--inert=\"!state.isOpen\" id=\"accordion-item-3-panel\" role=\"region\" class=\"wp-block-accordion-panel is-layout-flow wp-block-accordion-panel-is-layout-flow\">\n<p><strong>Une g\u00e9ographie commerciale domin\u00e9e par l\u2019Asie et le Golfe<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>L\u00e0 o\u00f9 l\u2019<strong>Afrique du Nord<\/strong> \u00e9coule pr\u00e8s de la moiti\u00e9 de <strong>ses exportations agricoles en Europe<\/strong>, <strong>l\u2019Afrique de l\u2019Est <\/strong>pr\u00e9sente une g\u00e9ographie commerciale plus diversifi\u00e9e, avec une <strong>nette pr\u00e9pond\u00e9rance asiatique<\/strong>. En 2024, la <strong>Chine<\/strong> (2,43 milliards USD), <strong>l\u2019Inde<\/strong> (2,22 milliards) et <strong>l\u2019Arabie saoudite<\/strong> (1,81 milliard) forment le trio de t\u00eate des pays importateurs, devant les <strong>Pays-Bas<\/strong> (1,25 milliard) et <strong>l\u2019Allemagne<\/strong> (1,1 milliard).<\/p>\n\n\n\n<p><strong>L\u2019Inde<\/strong> enregistre la progression la plus remarquable, ses importations \u00e9tant multipli\u00e9es par 2,3 en une d\u00e9cennie sous l\u2019effet de la demande de noix de cajou, de l\u00e9gumineuses, de s\u00e9same et de girofle. Le <strong>Pakistan<\/strong> (817 millions USD, essentiellement du th\u00e9 kenyan) et le <strong>Vi\u00eat Nam<\/strong> (529 millions) confirment cette orientation asiatique.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>L\u2019Europe et les \u00c9tats-Unis, des march\u00e9s strat\u00e9giques pour les fili\u00e8res sp\u00e9cialis\u00e9es<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><strong>Malgr\u00e9 le poids des d\u00e9bouch\u00e9s en Asie, les march\u00e9s europ\u00e9ens<\/strong> restent essentiels pour les fili\u00e8res \u00e0 haute valeur comme <strong>les fleurs coup\u00e9es<\/strong> vers les <strong>Pays-Bas<\/strong> et le <strong>Royaume-Un<\/strong>i, le <strong>caf\u00e9<\/strong> vers <strong>l\u2019Allemagne<\/strong> et <strong>l\u2019Italie<\/strong>, la <strong>vanille<\/strong> vers la <strong>France<\/strong>. Les <strong>\u00c9tats-Unis<\/strong> (967 millions USD en 2024, contre 585 millions en 2014) progressent sensiblement, tir\u00e9s par le <strong>caf\u00e9 \u00e9thiopien et k\u00e9nyan, la vanille malgache et des produits de niche<\/strong>. Or, cet acc\u00e8s demeure tributaire de l&rsquo;AGOA, <a href=\"https:\/\/unctad.org\/news\/agoa-expiry-impact-african-export-diversification\">expir\u00e9 en septembre 2025<\/a> puis r\u00e9activ\u00e9 en f\u00e9vrier 2026 pour une seule ann\u00e9e, <a href=\"https:\/\/www.congress.gov\/crs-product\/IF10149\">sans visibilit\u00e9 au-del\u00e0 du 31 d\u00e9cembre 2026<\/a>.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>L\u2019ouverture du march\u00e9 chinois, un avantage pr\u00e9f\u00e9rentiel in\u00e9dit<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Le tropisme asiatique pourrait encore s\u2019accentuer avec l\u2019ouverture progressive du march\u00e9 chinois. Depuis le 1er d\u00e9cembre 2024,<strong> P\u00e9kin applique un tarif douanier nul \u00e0 100 % des lignes tarifaires pour les pays les moins avanc\u00e9s<\/strong>, un statut qui couvre 15 des 19 pays de la r\u00e9gion. Cette premi\u00e8re \u00e9tape a d\u00e9j\u00e0 offert un acc\u00e8s pr\u00e9f\u00e9rentiel tr\u00e8s large aux exportateurs est\u2011africains<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;<a href=\"https:\/\/fr.allafrica.com\/stories\/202506170553.html\">En juin 2025 la Chine a annonc\u00e9 l\u2019extension de ce r\u00e9gime \u00e0 tous les pays africains entretenant des relations diplomatiques avec elle<\/a>, une mesure devenue effective <a href=\"http:\/\/french.xinhuanet.com\/20260501\/a729d79cb3034e9ea892b019a1df5fb1\/c.html\">le 1er mai 2026<\/a>. Cette seconde vague a ajout\u00e9 quatre pays non-PMA \u00e0 la liste des b\u00e9n\u00e9ficiaires du p\u00e9rim\u00e8tre&nbsp;:<strong> Kenya, Zimbabwe, Maurice et les Seychelles.<\/strong> Autrement dit, l\u2019ensemble des pays \u00e9tudi\u00e9s b\u00e9n\u00e9ficie d\u00e9sormais du tarif z\u00e9ro chinois, ce qui fait de la Chine le march\u00e9 pr\u00e9f\u00e9rentiel le plus vaste et le plus inclusif pour l\u2019Afrique de l\u2019Est.<\/p>\n\n\n\n<p>Ce dispositif se distingue nettement des pr\u00e9f\u00e9rences am\u00e9ricaines ou europ\u00e9ennes, elles aussi non r\u00e9ciproques mais limit\u00e9es \u00e0 certains produits ou \u00e0 certains pays. <a href=\"https:\/\/www.iris-france.org\/levee-des-barrieres-douanieres-par-la-chine-au-profit-des-pays-africains-un-instrument-strategique-pour-pekin\/\">Le r\u00e9gime chinois couvre toutes les lignes tarifaires pour la quasi-totalit\u00e9 du continent,<\/a> un p\u00e9rim\u00e8tre plus large que celui de l&rsquo;AGOA ou des r\u00e9gimes europ\u00e9ens.<\/p>\n\n\n\n<p>Pour les fili\u00e8res est-africaines d\u00e9j\u00e0 tourn\u00e9es vers ce march\u00e9 (s\u00e9same, tabac, l\u00e9gumineuses) comme pour celles qui cherchent \u00e0 y prendre pied (avocats k\u00e9nyans, caf\u00e9s du Burundi), l&rsquo;ouverture chinoise contraste avec les incertitudes am\u00e9ricaines. Sa port\u00e9e d\u00e9pendra toutefois de la capacit\u00e9 d&rsquo;offre des pays concern\u00e9s et du respect des exigences sanitaires chinoises qui constitue la principale barri\u00e8re \u00e0 l&rsquo;entr\u00e9e.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Graphique 4<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39052\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph5-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Une sp\u00e9cialisation primaire marqu\u00e9e selon les d\u00e9bouch\u00e9s<\/p>\n\n\n\n<p>La composition des exportations confirme la sp\u00e9cialisation primaire de la r\u00e9gion. Parmi les vingt premiers d\u00e9bouch\u00e9s, la<strong> quasi-totalit\u00e9 importe plus de 90 % de produits primaires<\/strong>, \u00e0 l\u2019exception de la <strong>France<\/strong> (24 % de produits transform\u00e9s) et <strong>l\u2019Espagne<\/strong> (28 %).<\/p>\n\n\n\n<p>Le caract\u00e8re alimentaire des exportations varie en revanche fortement selon les d\u00e9bouch\u00e9s. Il est presque exclusif dans le sous-continent indien et le Golfe. <strong>Les denr\u00e9es alimentaires <\/strong>repr\u00e9sentent ainsi <strong>93 % des importations du Pakistan<\/strong>, o\u00f9 domine le th\u00e9, <strong>94 % en Inde<\/strong> (l\u00e9gumineuses et s\u00e9same) et <strong>95 % en Arabie saoudite<\/strong>, majoritairement compos\u00e9e d\u2019ovins et de caprin.<\/p>\n\n\n\n<p>Le tableau s&rsquo;inverse en <strong>Chine<\/strong> et aux <strong>Pays-Bas<\/strong>. <strong>Les produits non alimentaires<\/strong> y repr\u00e9sentent respectivement <strong>40 % et 63 % des importations<\/strong>. La Chine absorbe surtout du <strong>tabac<\/strong>, des <strong>cuirs<\/strong> et du <strong>coton<\/strong>, tandis que <strong>les Pays-Bas<\/strong> importent principalement des <strong>fleurs coup\u00e9es<\/strong>, reflet de leur r\u00f4le de plateforme de r\u00e9exportation.<\/p>\n\n\n\n<p><em>Graphique 5<\/em><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1920\" height=\"1080\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-39053\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph6-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-text-color has-white-color has-alpha-channel-opacity has-white-background-color has-background\"\/>\n\n\n\r\n<section class=\"faqs\">\r\n\r\n<div class=\"container\">\r\n    <div class=\"\"><h2 class=\"tache\">Grands exportateurs : sept pays, sept sp\u00e9cialisations<\/h2><\/div>\r\n\r\n    <div class=\"accordion\">\r\n        \r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Kenya : th\u00e9, fleurs et avocats, un mod\u00e8le diversifi\u00e9<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Trois piliers d\u2019exportation<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Premier exportateur agricole de la r\u00e9gion, le Kenya pr\u00e9sente le profil le plus diversifi\u00e9 des grands pays est-africains, tant par la vari\u00e9t\u00e9 de ses produits que par la dispersion de ses d\u00e9bouch\u00e9s. Son mod\u00e8le repose sur trois piliers compl\u00e9mentaires. Le th\u00e9, dont le pays est le premier exportateur mondial, demeure la colonne vert\u00e9brale de ses ventes extra-africaines. L\u2019horticulture, port\u00e9e par les fleurs coup\u00e9es, en constitue le deuxi\u00e8me, avec une pr\u00e9sence ancienne sur les march\u00e9s europ\u00e9ens. Les fruits forment le troisi\u00e8me et le plus r\u00e9cent, la valeur export\u00e9e des avocats ayant \u00e9t\u00e9 multipli\u00e9e par 4,5 en une d\u00e9cennie. Les graphiques de 2014 et 2024 font appara\u00eetre cette combinaison de fili\u00e8res mat\u00fbres et de fili\u00e8res \u00e9mergentes, qui explique la progression de 57 % des exportations k\u00e9nyanes sur la p\u00e9riode.<\/p>\n<p><em>Graphique 6<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39054\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph7-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>Des d\u00e9bouch\u00e9s r\u00e9partis entre Europe, Asie du Sud et pays du Golfe<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les d\u00e9bouch\u00e9s du Kenya se r\u00e9partissent entre l\u2019Europe, l\u2019Asie du Sud et les pays du Golfe, une configuration que les graphiques de 2014 et 2024 laissent lire directement. Les Pays-Bas restent la premi\u00e8re destination et confirment leur r\u00f4le de plateforme europ\u00e9enne pour les fleurs coup\u00e9es. Le Pakistan, port\u00e9 par le th\u00e9, s\u2019impose d\u00e9sormais comme deuxi\u00e8me d\u00e9bouch\u00e9 devant le Royaume-Uni, lui-m\u00eame tr\u00e8s pr\u00e9sent sur les fili\u00e8res horticoles. La mont\u00e9e du Golfe est \u00e9galement visible, les \u00c9mirats arabes unis et l\u2019Arabie saoudite occupant une place croissante dans les exportations k\u00e9nyanes.<\/p>\n<p>La place centrale des march\u00e9s europ\u00e9ens fait de la stabilit\u00e9 du cadre commercial avec l\u2019Union europ\u00e9enne un enjeu majeur, en particulier pour les fili\u00e8res horticoles dont la comp\u00e9titivit\u00e9 repose sur un acc\u00e8s pr\u00e9f\u00e9rentiel. Depuis 2008, les produits k\u00e9nyans entraient dans l\u2019Union en franchise de droits, mais au titre d\u2019un r\u00e9gime transitoire accord\u00e9 dans l\u2019attente de la ratification d\u2019un accord de partenariat \u00e9conomique, le Kenya ne pouvant pr\u00e9tendre au r\u00e9gime \u00ab Tout sauf les armes \u00bb r\u00e9serv\u00e9 aux pays les moins avanc\u00e9s, contrairement \u00e0 ses voisins de la Communaut\u00e9 d\u2019Afrique de l\u2019Est. <a href=\"https:\/\/ec.europa.eu\/commission\/presscorner\/detail\/fr\/ip_24_3548\">L\u2019accord de partenariat \u00e9conomique entr\u00e9 en vigueur en juillet 2024<\/a> devait pr\u00e9cis\u00e9ment clore cette p\u00e9riode d\u2019incertitude, mais sa mise en \u0153uvre est <a href=\"https:\/\/www.agenceecofin.com\/actualites\/2711-133794-le-kenya-fera-appel-de-la-suspension-de-son-accord-commercial-avec-lue-par-une-cour-est-africaine\">suspendue depuis novembre 2025 par une d\u00e9cision de la Cour de justice de la Communaut\u00e9 d\u2019Afrique de l\u2019Est<\/a>, dont Nairobi a fait appel.<\/p>\n<p>Parall\u00e8lement,<strong> l&rsquo;extension au Kenya du tarif douanier nul chinois depuis le 1er mai 2026 ouvre une perspective nouvelle.<\/strong> Le d\u00e9bouch\u00e9 chinois reste encore modeste en 2024, mais il constitue un relais de croissance potentiel pour <a href=\"http:\/\/french.china.org.cn\/china\/txt\/2026-05\/07\/content_118481109.htm\">les avocats k\u00e9nyans, dont les premiers lots en franchise de droits sont d\u00e9j\u00e0 arriv\u00e9s sur les \u00e9tals chinois<\/a>, ainsi que pour le th\u00e9 et les produits horticoles.<\/p>\n<p><em>Graphique 7<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39056\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph9-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39057\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph10-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Tanzanie : la bascule vers la noix de cajou et le march\u00e9 indien<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Une offre profond\u00e9ment recompos\u00e9e autour de la noix de cajou<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Les exportations agricoles tanzaniennes<\/strong> ont augment\u00e9 de 53 % sur la derni\u00e8re d\u00e9cennie, mais elles ont surtout chang\u00e9 de nature. Alors que le tabac, les ol\u00e9agineux et le caf\u00e9 dominaient encore en 2014, la structure de l\u2019offre s\u2019est nettement r\u00e9orient\u00e9e vers les fruits comestibles, tir\u00e9s par la noix de cajou brute devenue la premi\u00e8re fili\u00e8re d\u2019exportation. Les l\u00e9gumes et l\u00e9gumineuses ont \u00e9galement gagn\u00e9 en importance, tandis que le tabac, le caf\u00e9-th\u00e9 et les ol\u00e9agineux conservent un poids significatif. Le cacao commence par ailleurs \u00e0 \u00e9merger comme fili\u00e8re exportatrice. Les graphiques de 2014 et 2024 montrent ce basculement d\u2019un mod\u00e8le centr\u00e9 sur quelques produits traditionnels vers une structure domin\u00e9e par le cajou et les produits v\u00e9g\u00e9taux bruts.<\/p>\n<p><em>Graphique 8<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39059\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph11-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39058\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph12-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>L&rsquo;Inde et le Vi\u00eat Nam, deux centres de d\u00e9corticage<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Cette \u00e9volution se refl\u00e8te directement dans la g\u00e9ographie des exportations. <strong>L&rsquo;Inde<\/strong>, d\u00e9j\u00e0 en t\u00eate en 2014, consolide sa position et absorbe d\u00e9sormais l\u2019essentiel du cajou tanzanien ainsi que des l\u00e9gumineuses comme les pois d\u2019Angole. Le Vi\u00eat Nam, quasi absent dix ans plus t\u00f4t, devient un d\u00e9bouch\u00e9 majeur, ce grand centre mondial de d\u00e9corticage important lui aussi massivement du cajou brut. La Chine compl\u00e8te ce trio, essentiellement avec du s\u00e9same. Toutefois, cette insertion s\u2019op\u00e8re presque exclusivement sur des produits bruts, la part des produits transform\u00e9s reculant de 14 % \u00e0 5 % en dix ans. La Tanzanie s\u2019inscrit ainsi en amont des cha\u00eenes de valeur mondiales du cajou et du s\u00e9same, la valeur ajout\u00e9e du d\u00e9corticage, de la torr\u00e9faction ou du conditionnement lui \u00e9chappant pour l\u2019essentiel.<\/p>\n<p><em>Graphique 9<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39062\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph13-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39061\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph14-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>\u00c9thiopie : le caf\u00e9 comme moteur quasi unique<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Le caf\u00e9 en hausse, le s\u00e9same en repli<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Les exportations agricoles \u00e9thiopiennes ne progressent que de 22 % en dix ans, <\/strong>la plus faible croissance des grands exportateurs r\u00e9gionaux. Ce chiffre agr\u00e8ge en r\u00e9alit\u00e9 deux mouvements de sens contraire. <strong>Le caf\u00e9 double<\/strong> presque et repr\u00e9sente d\u00e9sormais 59 % du total, soutenu par des volumes records et des cours exceptionnels. Les graines ol\u00e9agineuses s&rsquo;effondrent \u00e0 l&rsquo;inverse, <a href=\"https:\/\/www.chathamhouse.org\/2023\/04\/fighting-over-white-gold-sesame-ethiopia-and-sudan\"><strong>le s\u00e9same ayant \u00a0p\u00e2ti du recul des surfaces et de l&rsquo;ins\u00e9curit\u00e9 dans les zones de production du nord du pays<\/strong><\/a>. Les plantes vivantes et les produits de la floriculture connaissent en revanche un bel essor. Le pays pr\u00e9sente d\u00e9sormais une offre plus concentr\u00e9e qu\u2019il y a dix ans.<\/p>\n<p><em>Graphique 10<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39064\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph15-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>Du s\u00e9same vers la Chine au caf\u00e9 vers le Golfe et l&rsquo;Europe<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les graphiques montrent une recomposition nette des d\u00e9bouch\u00e9s \u00e9thiopiens. En 2014, la \u00a0<strong>Chine<\/strong> dominait les importations gr\u00e2ce au s\u00e9same. En 2024, l\u2019Arabie saoudite prend la t\u00eate, port\u00e9e par la mont\u00e9e en puissance du caf\u00e9. La Chine reste un d\u00e9bouch\u00e9 majeur, mais ses achats ne reposent plus uniquement sur le s\u00e9same, le caf\u00e9 y occupant d\u00e9sormais une place comparable. Les \u00c9tats-Unis et l\u2019Allemagne confirment leur r\u00f4le de march\u00e9s cl\u00e9s, presque exclusivement centr\u00e9s sur le caf\u00e9, tandis que les Pays-Bas demeurent la principale porte d\u2019entr\u00e9e europ\u00e9enne pour les fleurs coup\u00e9es.<\/p>\n<p>Cette redistribution a une cons\u00e9quence directe, puisque le caf\u00e9 concentre d\u00e9sormais l\u2019essentiel des enjeux commerciaux de l\u2019\u00c9thiopie. Or le pays doit composer avec deux contraintes. Son <a href=\"https:\/\/fr.africanews.com\/2021\/12\/28\/l-ethiopie-mecontente-de-son-retrait-de-l-agoa-par-les-usa\/\">exclusion de l&rsquo;AGOA depuis janvier 2022 en raison du conflit au Tigr\u00e9<\/a>, limite son acc\u00e8s pr\u00e9f\u00e9rentiel au march\u00e9 am\u00e9ricain, et l\u2019entr\u00e9e en application de l\u2019EUDR lui imposera des exigences strictes de tra\u00e7abilit\u00e9 pour pr\u00e9server l\u2019acc\u00e8s au march\u00e9 europ\u00e9en, premier d\u00e9bouch\u00e9 collectif de son caf\u00e9.<\/p>\n<p><em>Graphique 11<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39066\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph17-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39067\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph18-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Soudan : s\u00e9same, b\u00e9tail et gomme arabique, des exportations r\u00e9silientes malgr\u00e9 la guerre<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Ol\u00e9agineux, ovins et gomme arabique<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Fait remarquable, les exportations agricoles soudanaises progressent de 45 % en d\u00e9pit du conflit qui ravage le pays depuis avril 2023<\/strong>. Les ovins sur pied restent le premier produit export\u00e9 du pays. N\u00e9anmoins, les graines ol\u00e9agineuses sont le premier moteur de cette hausse, avec une croissance de 119 %. Cette progression doit toutefois moins au s\u00e9same, en hausse de 16 %, <strong>qu&rsquo;\u00e0 l&rsquo;arachide, quasi inexistante en 2014 et qui atteint 341 millions USD dix ans plus tard. <\/strong>Les pois d&rsquo;Angole constituent la r\u00e9v\u00e9lation de la d\u00e9cennie, leurs ventes \u00e9tant multipli\u00e9es par plus de treize. Les gommes et r\u00e9sines progressent \u00e9galement de 61 %, port\u00e9es par la gomme arabique dont le Soudan est un fournisseur majeur au niveau mondial. Le sucre, les carcasses d\u2019ovins congel\u00e9es et le coton s\u2019effacent en revanche presque compl\u00e8tement. Les graphiques donnent ainsi l\u2019image d\u2019une offre qui s\u2019est resserr\u00e9e autour des ol\u00e9agineux, du b\u00e9tail, des gommes et des l\u00e9gumineuses.<\/p>\n<p><em>Graphique 12<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39069\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph19-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39068\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph20-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>Trois march\u00e9s dominants, un d\u00e9bouch\u00e9 europ\u00e9en pour la gomme<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Les d\u00e9bouch\u00e9s se concentrent sur trois march\u00e9s<\/strong>, dont deux connaissent une croissance spectaculaire. L\u2019Arabie saoudite arrive largement en t\u00eate, presque exclusivement sur les ovins sur pied, mais sa progression reste mod\u00e9r\u00e9e, \u00e0 39 %. La Chine, principalement sur le s\u00e9same, voit ses importations multipli\u00e9es par pr\u00e8s de quatre, et l\u2019Inde, tir\u00e9e par les pois d\u2019Angole et les graines de melon, par plus de sept. Cette derni\u00e8re fili\u00e8re, m\u00e9connue, m\u00e9rite qu\u2019on s\u2019y attarde un peu. <a href=\"https:\/\/www.indexbox.io\/store\/sudan-melon-seed-market-analysis-forecast-size-trends-and-insights\/\">Le Soudan est le deuxi\u00e8me producteur mondial de graines de melon et de past\u00e8que derri\u00e8re le Nigeria<\/a>, et l\u2019Inde, l\u2019un des principaux importateurs mondiaux de <a href=\"https:\/\/www.sanjeevkapoor.com\/Articles\/Melon-Seeds.html\">ce produit pris\u00e9 en confiserie et en snacking<\/a>, en absorbant ainsi la quasi-totalit\u00e9 des exportations soudanaises. La France demeure pour sa part le premier d\u00e9bouch\u00e9 europ\u00e9en, en sa qualit\u00e9 d\u2019<a href=\"https:\/\/www.diploweb.com\/Du-Soudan-en-guerre-a-la-Normandie-la-filiere-mondiale-de-la-gomme-arabique-reorganisee.html\">importateur majeur de gomme brute dont elle assure une large part du raffinage<\/a>.<\/p>\n<p>Cette r\u00e9silience apparente ne doit toutefois pas masquer la fragilit\u00e9 des circuits de collecte et d&rsquo;exportation, largement r\u00e9organis\u00e9s par le conflit. Dans un rapport publi\u00e9 en juillet 2026, <a href=\"https:\/\/news.un.org\/fr\/story\/2026\/07\/1159156\">le Haut-Commissariat des Nations unies aux droits de l&rsquo;homme d\u00e9crit une \u00ab \u00e9conomie de guerre \u00bb<\/a> dans laquelle la gomme arabique, dont le Soudan assurait 70 \u00e0 80 % des exportations mondiales avant le conflit, finance les bellig\u00e9rants, entre pillages, taxations et circuits de contrebande via les pays voisins. Le rapport appelle les entreprises de la fili\u00e8re \u00e0 une vigilance accrue sur la tra\u00e7abilit\u00e9 de leurs approvisionnements.<\/p>\n<p><em>Graphique 13<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39084\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph21-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39083\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph22-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Ouganda : la success story du caf\u00e9 et l\u2019\u00e9mergence du cacao<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Le caf\u00e9 triple, le cacao \u00e9merge<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Avec des exportations en hausse de 140 % en dix ans, l\u2019Ouganda signe la plus forte progression parmi les grands exportateurs de la r\u00e9gion, avec le caf\u00e9 robusta comme principal moteur.<\/strong> Ses exportations de caf\u00e9 triplent, <a href=\"https:\/\/www.afrik.com\/l-afrique-a-un-nouveau-leader-de-l-exportation-de-cafe\">faisant du pays le principal exportateur africain en valeur ces derni\u00e8res ann\u00e9es<\/a>, \u00e0 la faveur de la flamb\u00e9e des cours du <strong>robusta.<\/strong> Le cacao constitue la seconde r\u00e9v\u00e9lation de la d\u00e9cennie, avec des exportations multipli\u00e9es par plus de six qui en font le deuxi\u00e8me poste du pays.<\/p>\n<p><em>Graphique 14<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39086\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph23-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39087\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph24-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>L&rsquo;Europe pour le caf\u00e9, l&rsquo;Asie pour le cacao<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Le caf\u00e9 domine aussi la carte des d\u00e9bouch\u00e9s et les trois premiers sont europ\u00e9ens. L\u2019Italie occupe la premi\u00e8re place avec des importations multipli\u00e9es par quatre, presque enti\u00e8rement sur le caf\u00e9, devant l\u2019Allemagne qui progresse de 152 %. Les Pays-Bas suivent, avec une croissance plus mod\u00e9r\u00e9e de 70 % et une composition diff\u00e9rente o\u00f9 le cacao arrive en t\u00eate, devant le caf\u00e9 et la floriculture. Le caf\u00e9 ouvre par ailleurs de nouveaux d\u00e9bouch\u00e9s en Asie. Les achats de la Malaisie sont multipli\u00e9s par plus de six et ceux de l\u2019Inde par pr\u00e8s de quatre. <a href=\"https:\/\/www.reussir.fr\/lesmarches\/cafe-les-importations-africaines-la-rescousse-du-marche-europeen\">Les autorit\u00e9s visent une production de 20 millions de sacs \u00e0 l\u2019horizon 2030. L\u2019Ouganda fournit\u00a0 \u00e0 l\u2019Union europ\u00e9enne presque autant de caf\u00e9 que le reste de l\u2019Afrique r\u00e9uni<\/a>. La poursuite de cette trajectoire reposera d\u00e8s lors sur la capacit\u00e9 de la fili\u00e8re \u00e0 se conformer \u00e0 l\u2019EUDR.<\/p>\n<p><em>Graphique 15<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39088\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph25-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39089\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph26-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Zimbabwe : la d\u00e9pendance au tabac et \u00e0 la Chine<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Une concentration accrue sur le tabac<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les exportations agricoles du Zimbabwe progressent de 52 % en dix ans, mais leur concentration s\u2019accentue. Les exportations de tabac ont presque doubl\u00e9. Elles repr\u00e9sentent 84 % de la valeur des exportations en 2024 contre les deux tiers en 2014. Les fruits comestibles forment la principale diversification et progressent de 153 %, mais depuis un niveau si bas qu\u2019ils ne p\u00e8sent gu\u00e8re dans l\u2019ensemble. Le sucre s\u2019effondre pour sa part de 91 %. Les graphiques donnent ainsi l\u2019image d\u2019une croissance centr\u00e9e sur une forte sp\u00e9cialisation d\u00e9j\u00e0 ancienne et non par \u00e9largissement de l\u2019offre d\u2019exportation.<\/p>\n<p><em>Graphique 16<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39090\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph27-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39091\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph28-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>La Chine pour le tabac, l&rsquo;Europe pour les fruits<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>Les d\u00e9bouch\u00e9s refl\u00e8tent le poids du tabac<\/strong>. La Chine double ses importations et absorbe d\u00e9sormais pr\u00e8s de la moiti\u00e9 du total. Cette d\u00e9pendance \u00e0 un d\u00e9bouch\u00e9 dominant constituant une vuln\u00e9rabilit\u00e9 structurelle. L\u2019Indon\u00e9sie (importations multipli\u00e9es par plus de trois) et l\u2019Allemagne suivent de loin, sur le m\u00eame produit. Les fruits dessinent en revanche une dynamique inverse. Leurs d\u00e9bouch\u00e9s se concentrant sur l\u2019Union europ\u00e9enne, avec les Pays-Bas en t\u00eate devant l\u2019Allemagne, la France et l\u2019Espagne, quand la Chine n\u2019en re\u00e7oit qu\u2019une part marginale. L\u2019acc\u00e8s en franchise de droits au march\u00e9 chinois, dont le pays b\u00e9n\u00e9ficie depuis le 1er mai 2026 au titre de l\u2019extension du tarif z\u00e9ro aux pays non-PMA, pourrait toutefois booster les exportations de fruits.<\/p>\n<p><em>Graphique 17<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39093\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph29-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39092\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph30-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Mozambique : L\u00e9gumineuse, s\u00e9same et noix de cajou \u00e0 destination de l\u2019Asie<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Des pois d\u2019angole et du s\u00e9same \u00e0 la place du tabac et du sucre<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les exportations mozambicaines progressent de 32 % en dix ans, et cette hausse s\u2019accompagne d\u2019une recomposition de l\u2019offre. Les deux fili\u00e8res qui dominaient en 2014 ont perdu leur position, le sucre \u00e9tant le plus touch\u00e9 avec un recul de 74 %, tandis que le tabac r\u00e9siste mieux ( &#8211; 24 %). Trois fili\u00e8res ont pris le relais, dont deux connaissent une progression spectaculaire. Les exportations de pois d\u2019Angole sont multipli\u00e9es par plus de quatre et deviennent le premier poste du pays. La noix de cajou connait une \u00e9volution similaire et les graines ol\u00e9agineuses compl\u00e8tent cet ensemble avec une hausse de 150 % (majoritairement du s\u00e9same).<\/p>\n<p><em>Graphique 18<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39095\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph31-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39094\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph32-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>Trois march\u00e9s asiatiques, deux tiers des exportations<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Ce basculement s\u2019est op\u00e9r\u00e9 sans bouleverser la hi\u00e9rarchie des d\u00e9bouch\u00e9s, mais en la concentrant fortement. L\u2019Inde et la Chine occupaient d\u00e9j\u00e0 les deux premi\u00e8res places en 2014, et leurs importations ont augment\u00e9 bien plus vite que l\u2019ensemble des exportations du pays. L\u2019Inde les multiplie par pr\u00e8s de cinq et la Chine par plus de deux. L\u2019Inde devient ainsi le premier march\u00e9, essentiellement sur les pois d\u2019Angole compl\u00e9t\u00e9s de noix de cajou non d\u00e9cortiqu\u00e9e, tandis que la Chine s\u2019approvisionne presque exclusivement en s\u00e9same. Le Vi\u00eat Nam compl\u00e8te le trio sur le cajou et l\u2019arachide, avec des importations multipli\u00e9es par pr\u00e8s de six. Ces trois march\u00e9s absorbent d\u00e9sormais pr\u00e8s des deux tiers des exportations agricoles mozambicaines, contre un peu plus d\u2019un cinqui\u00e8me dix ans plus t\u00f4t pour les deux premiers.<\/p>\n<p><em>Graphique 19<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39096\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph33-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39097\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph34-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <\/div>\r\n<\/div>\r\n            <\/section>\r\n\r\n\n\n\r\n<section class=\"faqs\">\r\n\r\n<div class=\"container\">\r\n    <div class=\"\"><h2 class=\"tache\">Madagascar, Malawi, Somalie, Maurice, Zambie : des exportateurs interm\u00e9diaires aux trajectoires divergentes<\/h2><\/div>\r\n\r\n    <div class=\"accordion\">\r\n        \r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Madagascar : vanille, girofle et huiles essentielles<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>La vanille et le girofle, moteurs d&rsquo;une d\u00e9cennie de croissance<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les exportations malgaches progressent de 50 % en dix ans, et les \u00e9pices en constitue plus de la moiti\u00e9. La vanille demeure le premier produit d\u2019exportation agricole du pays, mais sa croissance, de 49 %, est la plus lente des quatre grandes fili\u00e8res de l\u2019\u00eele. Le girofle progresse de 75 %, les huiles essentielles de 114 % et le cacao de 148 %. L\u2019\u00eele reste donc adoss\u00e9e \u00e0 un petit nombre d\u2019\u00e9pices et de produits de la parfumerie, dont les cours sont notoirement instables, ce qui expose fortement ses recettes.<\/p>\n<p><em>Graphique 20<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39100\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph35-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39101\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph36-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>La vanille vers l&rsquo;Atlantique, le girofle vers l&rsquo;Asie<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Chaque fili\u00e8re a ses march\u00e9s et les graphiques permettent de lire cette dualit\u00e9. La vanille se dirige principalement vers la France, premier d\u00e9bouch\u00e9 du pays avec une progression de 69 %, et vers les \u00c9tats-Unis (+ 39 %). Le girofle suit au contraire une route asiatique dont le poids s\u2019est fortement renforc\u00e9. L\u2019Inde, dont les importations sont multipli\u00e9es par pr\u00e8s de trois, occupe le deuxi\u00e8me rang et joue le r\u00f4le de plaque tournante du n\u00e9goce, <a href=\"https:\/\/commodity-board.com\/le-marche-du-clou-de-girofle-reste-stable-alors-que-le-choc-dapprovisionnement-a-madagascar-resserre-le-commerce-mondial\/\">r\u00e9exportant une partie des clous vers le Golfe, le Bangladesh et le Pakistan<\/a>. L\u2019Indon\u00e9sie constitue l\u2019autre fait marquant de la d\u00e9cennie. Ce d\u00e9bouch\u00e9 est multipli\u00e9 par dix, entre clous de girofle et huiles essentielles, alors m\u00eame que le pays est le premier producteur mondial de girofle.<\/p>\n<p><em>Graphique 21<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39103\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph37-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39102\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph38-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Malawi : le repli d\u2019une \u00e9conomie du tabac<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Le tabac recule sans fili\u00e8re de substitution<\/em><\/strong><\/p>\n<p>\u00c0 rebours de la tendance r\u00e9gionale, les exportations agricoles du Malawi reculent de 29 % en dix ans. Le tabac, qui en repr\u00e9sente encore plus des deux tiers, recule de 30 %, sans qu\u2019aucune fili\u00e8re de substitution n\u2019\u00e9merge. Les l\u00e9gumineuses stagnent, le th\u00e9 perd 13 % et le sucre 82 %. Le pays illustre ainsi ce qu\u2019une sp\u00e9cialisation ancienne co\u00fbte lorsque le produit qui la porte se contracte.<\/p>\n<p><em>Graphique 22<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39105\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph39-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39104\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph40-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong><em>L&rsquo;Europe pour le tabac, l&rsquo;Inde pour les l\u00e9gumineuses<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les d\u00e9bouch\u00e9s se lisent produit par produit. <strong>Le tabac part d&rsquo;abord vers l&rsquo;Europe<\/strong>, l\u2019Allemagne confortant sa place de premier acheteur, rejointe par la Turquie, la Pologne et la Belgique dont le poids se renforce. La Chine et la Russie, deuxi\u00e8me et troisi\u00e8me d\u00e9bouch\u00e9 du pays il y a dix ans, ont en revanche perdu plus de 85 % de leurs achats et disparu du haut du classement. <a href=\"https:\/\/www.tandfonline.com\/doi\/full\/10.1080\/03057070.2022.2096773\">Le retrait chinois tient \u00e0 une incompatibilit\u00e9 de fili\u00e8re, les cigarettes chinoises reposant sur le tabac Virginia dont le Zimbabwe s\u2019est fait une sp\u00e9cialit\u00e9, quand le Malawi produit du burley. Le m\u00e9morandum d\u2019investissement conclu avec P\u00e9kin a du reste expir\u00e9 en 2018 sans \u00eatre renouvel\u00e9<\/a>. Le pois d\u2019Angole dessine l\u2019autre carte, l\u2019Inde \u00e9tant le seul grand d\u00e9bouch\u00e9 en progression, avec une hausse de 56 % qui en fait le premier partenaire du pays et le march\u00e9 presque exclusif de cette fili\u00e8re.<\/p>\n<p><em>Graphique 23<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39106\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph41-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39107\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph42-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Somalie : les animaux vivants vers l\u2019Arabie saoudite<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p>Les exportations somaliennes reculent de 26 % en dix ans et restent tr\u00e8s largement domin\u00e9es par les animaux vivants, les ovins en constituant le principal poste devant les chameaux. Ce recul s\u2019explique d\u2019abord par la contraction de 21 % des exportations animales, mais aussi par la chute de 66 % de celles de s\u00e9same. Les graphiques montrent une offre qui ne s\u2019est pas diversifi\u00e9e sur la p\u00e9riode, le pays exportant en 2024 les m\u00eames produits qu\u2019en 2014, en moindre quantit\u00e9.<\/p>\n<p><em>Graphique 24<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39108\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph43-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39109\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph44-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p>La g\u00e9ographie des d\u00e9bouch\u00e9s est tout aussi concentr\u00e9e que l&rsquo;offre. L\u2019Arabie saoudite absorbe \u00e0 elle seule 80 % du total, et ses importations ont m\u00eame progress\u00e9 de 25 % alors que les exportations du pays reculent d\u2019un quart.<a href=\"https:\/\/link.springer.com\/article\/10.1186\/s13570-019-0155-7\"> Cette demande est notamment rythm\u00e9e par le p\u00e8lerinage de La Mecque qui concentre 70 % des exportations annuelles<\/a>. Cette double concentration, sur un produit et sur un d\u00e9bouch\u00e9, expose le pays \u00e0 des chocs r\u00e9p\u00e9t\u00e9s. En effet, on note que <a href=\"https:\/\/theconversation.com\/somalias-exports-are-threatened-by-climate-change-and-conflict-what-30-years-of-data-tell-us-254146\">les exportations de b\u00e9tail ont culmin\u00e9 au milieu de la d\u00e9cennie avant de refluer sous l\u2019effet conjugu\u00e9 des s\u00e9cheresses r\u00e9currentes, de l\u2019ins\u00e9curit\u00e9 et des restrictions sanitaires saoudiennes<\/a>.<\/p>\n<p><em>Graphique 25<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39111\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph45-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39110\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph46-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Maurice : la fin du sucre, l\u2019essor inattendu des primates d\u2019\u00e9levage<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p>Les exportations mauriciennes reculent de 20 % en dix ans, cons\u00e9quence directe de l\u2019\u00e9rosion du sucre, dont la valeur a baiss\u00e9 de 54 %. L\u2019Italie illustre ce d\u00e9crochage, elle qui occupait le premier rang des d\u00e9bouch\u00e9s en 2014 et dont les importations se contractent de 85 %.<\/p>\n<p>Ce d\u00e9clin illustre ce que le retrait d&rsquo;une pr\u00e9f\u00e9rence commerciale fait \u00e0 une fili\u00e8re. Pendant quatre d\u00e9cennies, <a href=\"https:\/\/www.temoignages.re\/politique\/canne-a-sucre\/l-union-europeenne-demantele-le-protocole-sucre,25682\">le Protocole Sucre conclu en 1975 entre l&rsquo;Europe et les pays ACP<\/a> garantissait \u00e0 Maurice, premier b\u00e9n\u00e9ficiaire du dispositif, l&rsquo;\u00e9coulement d&rsquo;environ 490 000 tonnes par an \u00e0 un prix deux \u00e0 trois fois sup\u00e9rieur au cours mondial. La d\u00e9nonciation du Protocole en 2007, puis <a href=\"https:\/\/europa.eu\/rapid\/press-release_IP-17-3487_fr.htm\">la suppression des quotas de production europ\u00e9ens en octobre 2017<\/a>, ont fait converger le prix europ\u00e9en vers le prix mondial, <a href=\"http:\/\/www.commodafrica.com\/15-01-2019-triplement-des-exportations-de-sucre-de-lunion-europeenne-vers-lafrique-en-201718\/\">au point que l&rsquo;Europe est redevenue exportatrice nette de sucre vers l&rsquo;Afrique d\u00e8s la campagne suivante<\/a>. Sans ce d\u00e9bouch\u00e9 prot\u00e9g\u00e9, la fili\u00e8re sucri\u00e8re mauricienne dont la comp\u00e9titivit\u00e9 ne lui permet pas de rivaliser avec le Br\u00e9sil ou la betterave europ\u00e9enne, s&rsquo;est progressivement repli\u00e9e. <strong>Maurice conserve n\u00e9anmoins la part de produits transform\u00e9s la plus \u00e9lev\u00e9e parmi les principaux pays exportateurs de la r\u00e9gion, \u00e0 environ 59 %.<\/strong><\/p>\n<p><em>Graphique 26<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39113\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph47-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39112\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph48-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p>Seule fili\u00e8re en essor, les animaux vivants progressent de 314 % sur la d\u00e9cennie. Il s\u2019agit pour l\u2019essentiel de <a href=\"https:\/\/lexpress.mu\/article\/421605\/journee-mondiale-maurice-exporte-10-000-macaques-vers-laboratoires-tous-ans\">primates d\u2019\u00e9levage destin\u00e9s \u00e0 la recherche biom\u00e9dicale, dont Maurice est devenu l\u2019un des tout premiers fournisseurs mondiaux<\/a>, une activit\u00e9 contest\u00e9e par les organisations de protection animale. Les \u00c9tats-Unis sont devenus le premier d\u00e9bouch\u00e9 du pays avec des importations multipli\u00e9es par plus de six. La carte des d\u00e9bouch\u00e9s mauriciens a ainsi bascul\u00e9 de l\u2019Europe sucri\u00e8re vers l\u2019Am\u00e9rique du Nord en une d\u00e9cennie.<\/p>\n<p><em>Graphique 27<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39115\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph49-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39114\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph50-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Zambie : le tabac au c\u0153ur des exportations agricoles<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p>Les exportations agricoles zambiennes ont peu \u00e9volu\u00e9 au cours des dix derni\u00e8res ann\u00e9es (- 6 %). Cette stabilit\u00e9 apparente recouvre pourtant une concentration marqu\u00e9e de l\u2019offre, le tabac progressant de 34 % et sa part dans le total passant de 53 % \u00e0 75 %. Les deux autres fili\u00e8res de 2014 se sont en effet effondr\u00e9es, le coton perdant 95 % de sa valeur export\u00e9e et le sucre devenant marginal. La progression du tabac n\u2019a donc fait que compenser ces pertes, l\u00e0 o\u00f9, par comparaison, au Zimbabwe il a tir\u00e9 vers le haut l\u2019ensemble des exportations.<\/p>\n<p><em>Graphique 28<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39116\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph51-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39117\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph52-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong>La Zambie pr\u00e9sente un profil similaire \u00e0 celui de son voisin zimbabw\u00e9en, celui d&rsquo;une sp\u00e9cialisation dans le tabac.<\/strong> Toutefois ses d\u00e9bouch\u00e9s sont partag\u00e9s entre <strong>la Chine qui absorbe environ un tiers des exportations<\/strong>, et <strong>la Suisse autour de 20 %<\/strong> quand le Zimbabwe d\u00e9pend de la Chine pour pr\u00e8s de la moiti\u00e9 de ses exportations. La place de la Suisse s\u2019explique par la domiciliation des grandes maisons de n\u00e9goce et traduit donc moins une destination physique de la marchandise que le lieu o\u00f9 se nouent les contrats.<\/p>\n<p><em>Graphique 29<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39118\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph53-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39119\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph54-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <\/div>\r\n<\/div>\r\n            <\/section>\r\n\r\n\n\n\r\n<section class=\"faqs\">\r\n\r\n<div class=\"container\">\r\n    <div class=\"\"><h2 class=\"tache\">Petits exportateurs : caf\u00e9-th\u00e9, girofle et gomme arabique<\/h2><\/div>\r\n\r\n    <div class=\"accordion\">\r\n        \r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Rwanda et Burundi : les fili\u00e8res caf\u00e9-th\u00e9 des Grands Lacs<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong>Le Rwanda voit ses exportations progresser de 95 % en dix ans, le caf\u00e9 et le th\u00e9 en fournissant 81 %. <\/strong>Les d\u00e9bouch\u00e9s sont orient\u00e9s en fonction des deux produits\u00a0: le <strong>Royaume-Uni et <\/strong>le <strong>Pakistan<\/strong> sur le th\u00e9, les <strong>\u00c9tats-Unis<\/strong> sur le caf\u00e9. Les autorit\u00e9s ont fait du <a href=\"https:\/\/afrique.le360.ma\/economie\/cest-bien-plus-quune-simple-boisson-le-rwanda-veut-corser-ses-exportations-de-cafe_EFROSXRMPJGOHHYNUM6WYPCBMI\/\">caf\u00e9 de sp\u00e9cialit\u00e9<\/a> \u00e0 haute valeur ajout\u00e9e un axe cl\u00e9 de leur strat\u00e9gie d\u2019exportation destination des march\u00e9s britannique et am\u00e9ricain<strong>.<\/strong><\/p>\n<p><em>Graphique 30<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39121\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph55-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39120\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph56-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><em>Graphique 31<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39122\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph57-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39123\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph58-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p>Le Burundi suit une trajectoire inverse, avec <strong>des exportations reculant de 19 % sur la p\u00e9riode. <\/strong>La concentration de l\u2019offre y est encore plus marqu\u00e9e,\u00a0 <strong>le caf\u00e9 et le th\u00e9 repr\u00e9sentent \u00e0 eux seuls 97 % des exportations agricoles<\/strong>. Les d\u00e9bouch\u00e9s restent toutefois dispers\u00e9s entre la Finlande, la Chine et la Belgique, aucun de ces march\u00e9s ne pesant v\u00e9ritablement. Le pays illustre du reste les perspectives ouvertes par l\u2019acc\u00e8s au march\u00e9 chinois, dont il b\u00e9n\u00e9ficie en tant que PMA depuis d\u00e9cembre 2024. <a href=\"https:\/\/www.laprosperite.cd\/destin-partage-lafrique-negocie-son-developpement-economique-avec-louverture-du-marche-chinois-a-zero-frais-de-douane\/\">Un premier lot de caf\u00e9 arabica burundais a \u00e9t\u00e9 exp\u00e9di\u00e9 directement vers la Chine \u00e0 la suite de cette ouverture<\/a>.<\/p>\n<p><em>Graphique 32<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39125\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph59-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39124\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph60-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><em>Graphique 33<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39126\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph61-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39127\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph62-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Djibouti : ovins et cam\u00e9lid\u00e9s en transit vers la p\u00e9ninsule Arabique<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p><strong><em>Des ovins et des cam\u00e9lid\u00e9s en transit<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Les exportations djiboutiennes progressent de 180 % en dix ans, l&rsquo;une des plus fortes hausses de la r\u00e9gion. Les animaux vivants, dont les exportations sont multipli\u00e9es par 3,5, en fournissent l\u2019essentiel, avec les ovins loin devant les chameaux et autres cam\u00e9lid\u00e9s. Cette progression ne traduit toutefois pas le d\u00e9veloppement d\u2019une production nationale.<\/p>\n<p><em>Graphique 34<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39128\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph63-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39129\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph64-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p>L\u2019Arabie saoudite absorbe 80 % du total, ses importations \u00e9tant multipli\u00e9es par pr\u00e8s de quatre en dix ans. Ces flux tiennent moins \u00e0 l\u2019\u00e9levage djiboutien qu\u2019\u00e0 la position du pays, <a href=\"https:\/\/www.tresor.economie.gouv.fr\/Pays\/DJ\/un-modele-de-zones-franches-destine-a-tirer-le-meilleur-du-lien-de-dependance-ethio-djiboutien\">dont les r\u00e9exportations repr\u00e9sentent environ 92 % des marchandises exp\u00e9di\u00e9es<\/a>. Le b\u00e9tail \u00e9thiopien y transite vers la p\u00e9ninsule Arabique, un flux que les deux pays ont dot\u00e9 d\u2019infrastructures d\u00e9di\u00e9es. <a href=\"https:\/\/oxfordbusinessgroup.com\/reports\/djibouti\/2023-report\/transport-logistics\/connecting-networks-significant-foreign-direct-investment-in-infrastructure-is-helping-to-establish-djibouti-as-a-major-trans-shipment-hub-analysis\/\">Le port de Doraleh dispose depuis 2021 d\u2019un terminal b\u00e9tail d\u00e9velopp\u00e9 conjointement avec l\u2019\u00c9thiopie, d\u2019une capacit\u00e9 de 2,5 millions de t\u00eates par an<\/a>. <a href=\"https:\/\/addisstandard.com\/asdailyscoop-ethiopia-to-utilize-livestock-terminal-at-djiboutis-doraleh-port\/\">Une station de quarantaine \u00e9thiopienne accr\u00e9dit\u00e9e par les autorit\u00e9s saoudiennes et \u00e9miraties facilite encore plus l\u2019exportation directe des animaux<\/a>.<\/p>\n<p><em>Graphique 35<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39130\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph65-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39131\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph66-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Comores : le repli des girofles<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p>Les exportations comoriennes reculent de 39 % en dix ans, et deux fili\u00e8res en constituent la quasi-totalit\u00e9. La valeur des exportations d\u2019\u00e9pices constitu\u00e9es de girofles et de vanilles baisse de 48 %. \u00c0 la diff\u00e9rence de Madagascar, o\u00f9 la vanille domine largement, l\u2019archipel repose avant tout sur le girofle qui repr\u00e9sente deux-tiers de ses exportations. Bien qu\u2019\u00e9tant <a href=\"https:\/\/carnets-oi.univ-reunion.fr\/965\">le premier producteur mondial d\u2019huile essentielle d\u2019ylang-ylang destin\u00e9e \u00e0 la parfumerie<\/a>, la valeur des exportations est rest\u00e9e quasiment constantes entre 2014 et 2024.<\/p>\n<p><em>Graphique 36<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39133\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph67-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39132\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph68-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p>Les d\u00e9bouch\u00e9s se r\u00e9partissent selon les deux produits. L\u2019Inde, port\u00e9e sur le girofle, demeure le premier d\u00e9bouch\u00e9 et le seul en l\u00e9g\u00e8re progression, tandis que la France, tir\u00e9e par les huiles essentielles, devient le second alors m\u00eame que ses importations diminuent de 12 %. Les deux reculs les plus marqu\u00e9s concernent l\u2019Allemagne, sur la vanille dont les importations chutent de 71 %, et les \u00c9mirats arabes unis sur le girofle qui ont presque enti\u00e8rement disparu du top 20 des d\u00e9bouch\u00e9s.<\/p>\n<p><em>Graphique 37<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39134\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph69-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39135\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph70-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>Seychelles : les farines et coproduits du poisson<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p>Les exportations agricoles seychelloises reculent de 47 % sur la d\u00e9cennie. Les r\u00e9sidus des industries alimentaires en constituent le premier poste, notamment des farines issues de la transformation du poisson, suivis des graisses et huiles de poisson puis des boissons et vinaigres. Cette composition explique pourquoi les Seychelles affichent la part de produits transform\u00e9s la plus \u00e9lev\u00e9e de la r\u00e9gion, \u00e0 88 %. Ce taux traduit moins une mont\u00e9e en gamme qu\u2019il ne refl\u00e8te la nature industrielle des exportations, essentiellement constitu\u00e9es de coproduits plut\u00f4t que de mati\u00e8res premi\u00e8res agricoles.<\/p>\n<p>Le recul observ\u00e9 sur la d\u00e9cennie tient pour l\u2019essentiel au tabac, dont les exportations ont quasiment disparu. Il ne s\u2019agissait pas de feuilles produites localement, mais de <a href=\"https:\/\/divercitytimes.com\/agriculture\/trade\/seychelles-export-of-cigarette\">cigarettes manufactur\u00e9es, dont les exp\u00e9ditions varient fortement d\u2019une ann\u00e9e sur l\u2019autre au gr\u00e9 des contrats de r\u00e9exportation r\u00e9gionale<\/a>.<\/p>\n<p><em>Graphique 38<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39137\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph71-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><strong>Les d\u00e9bouch\u00e9s sont \u00e9clat\u00e9s, de tr\u00e8s faible ampleur <\/strong>et se r\u00e9partissent selon les produits. Les farines et coproduits de poisson partent vers l\u2019Australie, en t\u00eate du classement, ainsi que vers la Turquie, le Bangladesh et le Japon, march\u00e9s de l\u2019alimentation animale et de l\u2019aquaculture. Les graisses et huiles sont export\u00e9es vers l\u2019Islande et l\u2019Allemagne, quand Hong Kong re\u00e7oit des reptiles vivants et des fruits. Les Philippines, premier d\u00e9bouch\u00e9 en 2014, ont en revanche disparu du classement, ce march\u00e9 correspondant exactement aux exportations de cigarettes \u00e9voqu\u00e9es plus haut.<\/p>\n<p><em>Graphique 39<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39138\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph73-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39139\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph74-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <div class=\"accordion__item\">\r\n\r\n                <div class=\"accordion__title\">\r\n                    <div class=\"accordion__arrow\"><span class=\"accordion__arrow-item \">+<\/span><\/div> \r\n                    <h3>\u00c9rythr\u00e9e et Soudan du Sud : des micro-flux de gomme arabique<\/h3>\r\n\r\n                <\/div>\r\n\r\n                <div class=\"faq_contenu accordion__content\">\r\n                    <p>Les exportations agricoles de l\u2019\u00c9rythr\u00e9e et du Soudan du Sud demeurent marginales, mais elles enregistrent les plus fortes progressions relatives de la r\u00e9gion, la premi\u00e8re \u00e9tant multipli\u00e9e par quatre et la seconde par pr\u00e8s de neuf. Dans les deux pays, elles reposent presque exclusivement sur la gomme arabique, qui repr\u00e9sente 80 % des exportations agricoles \u00e9rythr\u00e9ennes et 97 % de celles du Soudan du Sud en 2024.<\/p>\n<p><em>Graphique 40<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39141\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph76-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39140\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph75-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><em>Graphique 41<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39142\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph77-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/> <img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39143\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph78-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p>Les d\u00e9bouch\u00e9s des deux pays ont enti\u00e8rement chang\u00e9 en dix ans et convergent vers l\u2019Europe. En \u00c9rythr\u00e9e, l\u2019Arabie saoudite dominait en 2014, mais la France la remplace en 2024 et absorbe d\u00e9sormais 81 % du total. Le Soudan du Sud suit la m\u00eame trajectoire, le Pakistan, l\u2019Autriche et la Pologne ayant disparu du classement au profit de la France, d\u00e9sormais en t\u00eate avec plus de la moiti\u00e9 des exportations. Les deux pays retrouvent ainsi les circuits de la gomme arabique soudanaise, dont la France est le premier importateur mondial.<\/p>\n<p><em>Graphique 42<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39145\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph79-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39144\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph80-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><em>Graphique 43<\/em><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39147\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph81-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignnone size-full wp-image-39146\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82.jpg\" alt=\"\" width=\"1920\" height=\"1080\" srcset=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82.jpg 1920w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82-300x169.jpg 300w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82-768x432.jpg 768w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82-1536x864.jpg 1536w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82-18x10.jpg 18w, https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2026\/08\/article-commerce-afriquedelest-fondationfarm-graph82-1500x844.jpg 1500w\" sizes=\"(max-width: 1920px) 100vw, 1920px\" \/><\/p>\n                <\/div>\r\n\r\n            <\/div>\r\n\r\n\r\n\r\n            \r\n            <\/div>\r\n<\/div>\r\n            <\/section>\r\n\r\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><a>Conclusion<\/a><\/h2>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">En r\u00e9sum\u00e9, l&rsquo;Afrique de l&rsquo;Est offre l&rsquo;image invers\u00e9e de l&rsquo;Afrique du Nord. <\/h3>\n\n\n\n<p>Quand cette derni\u00e8re exporte \u00e0 l&rsquo;Europe des fruits, des l\u00e9gumes et des huiles en partie transform\u00e9s, l&rsquo;Afrique de l&rsquo;Est \u00e9coule vers l&rsquo;Asie et le Golfe des produits de rente presque exclusivement bruts, du caf\u00e9 au b\u00e9tail sur pied en passant par le th\u00e9, le tabac, le s\u00e9same, la noix de cajou et les l\u00e9gumineuses. L&rsquo;Europe demeure pour sa part le d\u00e9bouch\u00e9 privil\u00e9gi\u00e9 des fili\u00e8res \u00e0 forte valeur comme les fleurs, le caf\u00e9 ou la vanille.<\/p>\n\n\n\n<p>Cette diversit\u00e9 des d\u00e9bouch\u00e9s constitue un atout dans un contexte de tensions commerciales. Toutefois, la r\u00e9gion aborde cette recomposition avec deux handicaps. Le premier tient \u00e0 une transformation locale quasi inexistante et m\u00eame en recul dans la plupart des pays, qui la prive de l&rsquo;essentiel de la valeur ajout\u00e9e de ses propres fili\u00e8res. Le second rel\u00e8ve des nouvelles conditions d&rsquo;acc\u00e8s aux march\u00e9s qu&rsquo;il s&rsquo;agisse de l&rsquo;avenir incertain de l&rsquo;AGOA au-del\u00e0 de 2026 ou des exigences de tra\u00e7abilit\u00e9 du r\u00e8glement europ\u00e9en sur la d\u00e9forestation applicable fin 2026.<\/p>\n\n\n\n<p>Comme nous le relevions d\u00e9j\u00e0 pour l&rsquo;Afrique du Nord, ces \u00e9volutions prennent toute leur importance \u00e0 l&rsquo;heure o\u00f9 le march\u00e9 am\u00e9ricain tend \u00e0 se refermer et celui de la Chine \u00e0 s&rsquo;ouvrir. Avec le tarif douanier nul d\u00e9sormais \u00e9tendu \u00e0 la quasi-totalit\u00e9 du continent, l&rsquo;Afrique de l&rsquo;Est d\u00e9j\u00e0 la mieux ins\u00e9r\u00e9e des r\u00e9gions africaines sur les march\u00e9s asiatiques, dispose d&rsquo;un acc\u00e8s in\u00e9dit au deuxi\u00e8me march\u00e9 de consommation mondial. La fen\u00eatre ouverte par les cours \u00e9lev\u00e9s du caf\u00e9 et du cacao offre \u00e0 cet \u00e9gard une opportunit\u00e9 rare de financer la mont\u00e9e en gamme qui permettrait de convertir cet acc\u00e8s en valeur ajout\u00e9e locale. Encore faut-il qu&rsquo;elle soit saisie avant que les prix ne se retournent.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-content-justification-center is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-64b26803 wp-block-group-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/fondation-farm\/\" target=\"_blank\" rel=\" noreferrer noopener\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"75\" height=\"75\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/logo-linkedin-siteinternet.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-33653\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong><a href=\"https:\/\/www.linkedin.com\/company\/fondation-farm\/\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Suivez nous sur LinkedIn<\/a><\/strong><\/h3>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity wp-container-content-16d1eb73\"\/>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group is-content-justification-left is-nowrap is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-f56a869c wp-block-group-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/fondationfarm\" target=\"_blank\" rel=\" noreferrer noopener\"><img loading=\"lazy\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"75\" height=\"75\" src=\"https:\/\/fondation-farm.org\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/logo-facebook-siteinternet.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-33656\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/fondationfarm\" target=\"_blank\" rel=\"noreferrer noopener\">Et Facebook !<\/a><\/strong><\/h3>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u2019Afrique de l\u2019Est aborde une d\u00e9cennie charni\u00e8re : alors que ses exportations agricoles progressent de 39 % en dix ans, elles restent domin\u00e9es par des produits bruts issus de cultures de rente, dans un contexte o\u00f9 les r\u00e8gles du commerce mondial se redessinent.<\/p>","protected":false},"author":11329,"featured_media":39155,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"inline_featured_image":false,"footnotes":""},"categories":[43],"tags":[81,99,89],"thematique":[28],"annee":[181],"class_list":["post-39039","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politiques-publiques","tag-agriculture","tag-economie","tag-financement","thematique-filieres-des-producteurs-aux-marches","annee-181"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39039","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11329"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=39039"}],"version-history":[{"count":24,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39039\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":39157,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/39039\/revisions\/39157"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/39155"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=39039"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=39039"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=39039"},{"taxonomy":"thematique","embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/thematique?post=39039"},{"taxonomy":"annee","embeddable":true,"href":"https:\/\/fondation-farm.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/annee?post=39039"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}